In de NRC-rubriek Dilemma's op de werkvloer interviewde Esther Elligens de filosofen Menno de Bree en Sebastien Valkenberg over de vraag: hard werken, waar doen we het nog voor? Esther hoopte dat ze zouden zeggen: nergens voor, stop ermee, het is zinloos. Maar dat zeiden ze niet. 

Hard werken loont, zegt Valkenberg. In de meest basale zin: je verdient er (meer) geld mee. Zo simpel is het. Al erkent hij dat ons systeem (lage lonen, toeslagen) dit soms ondergraaft. Maar dat is volgens hem een probleem van het systeem, niet van het harde werken zelf. Ook los van geld is hard werken zinvol. Sterker nog: het creëert zin. Volgens Aristoteles zit geluk niet pas achteraf, maar in het doen zelf. Hoe complexer en veeleisender het werk, hoe groter de voldoening.

Menno de Bree waarschuwt voor de andere kant. Wie hard werkt, moet ook waakzaam zijn. De Koreaans-Duitse filosoof Byung-Chul Han beschrijft de prestatiemaatschappij als een systeem waarin niemand je nog hoeft te dwingen hard te werken: je doet het zelf al. Dat leidt tot een ethiek van zelfuitbuiting. En die burn-out? Dat lijkt dan je eigen schuld. Want dat harde werken wilde je toch zelf?

Hard werken triggert bovendien onze ijdelheid: meer status, groter huis, mooiere vakanties. Maar echt geluk zit volgens bijvoorbeeld Epicurus in vriendschap en relaties. En misschien is dat wel het grootste nadeel van hard werken, zegt De Bree. De tijd die je nooit meer terugkrijgt.

Conclusie: hard werken kan het leven zin geven, maar het maakt soms ook meer kapot dan je lief is. De vraag is dus niet of we harder moeten werken, maar hoe vaak we nog durven na te denken over wat werk ons oplevert, en wat het ons ondertussen kost. 

Tips van Esther:

- Wil je begrijpen waarom je ook alweer zo je best doet? Lees Aristoteles (of Valkenberg)

- Heb je behoefte aan geruststelling dat het ook minder mag? Sla dan vooral Epicurus erop na.

Lees het volledige artikel hier (alleen toegankelijk voor abonnees).