Hoe kan mindfulness het brein veranderen en welke effecten heeft dat op onze gezondheid? Die vraag staat centraal in het werk van psychiater Anne Speckens van het Radboud UMC. Aan de hand van hersenonderzoek en een training laat zij zien hoe mindfulness kan helpen bij stress, angst en depressie. Ook maakt ze duidelijk waarom het voor iedereen belangrijk kan zijn om af en toe stil te staan en bewust even niets te doen.

De Universiteit van Nederland maakte een video over het werk van Anne Speckens. Naar aanleiding daarvan interviewde Krijn Soeteman Anne voor het platform Scientias. Krijn: “Ik moet na het zien van dit filmpje denken aan fietsen door de Amsterdamse ochtendspits. Verkeerslichten, auto’s, allemaal dingen waar ik helemaal los op kan gaan in mijn hoofd terwijl ik best weet dat het geen zin heeft.”

Anne: “Auto’s weghalen gaat niet zomaar, dus zul je dit moeten accepteren en erdoorheen moeten navigeren. Daar heb je mindfulness voor nodig. In overgeleverde geschriften van de Boeddha staat een passage waarin hij mindfulness vergelijkt met iemand die met een pot hete olie over een drukke markt heen moet lopen. Dat vraagt concentratie. Het gaat om de-identificatie, dat is dat je naar jezelf kijkt op een afstandje en dat je in de fietsspits denkt: helpt dit chagrijnig zijn of niet? Dan kun je altijd alsnog het besluit nemen om bij een politieke partij te gaan en zo de gemeente te bewegen tot een autovrije binnenstad. Voor je het weet leid je je leven door te reageren op voor- en afkeuren. Ook daarvoor is het goed als je daar wat losser tegenover kan staan en je leven niet laat leiden door de waan van de dag.”

Krijn: “Er zijn ook mensen die zeggen: dit kan toch niet overal goed voor zijn? Er zijn vast ook nadelen aan verbonden…”

“Als je stil zit en aandacht hebt voor wat er is, is het niet altijd fijn. Je word je dan ook bewust van emoties waar je misschien niet op zit te wachten. Mensen kunnen zich bijvoorbeeld somber en angstig voelen. Meditatieoefeningen kunnen ook onzekerheid opleveren. Mensen kunnen gevoelens van vervreemding krijgen van de omgeving of van hun eigen lichaam. Gelukkig blijkt dat die gevoelens meer voorkomen aan het begin van de training en dat die gedurende de training minder worden. We moedigen deelnemers altijd aan om die lastige gevoelens wel te bespreken.”

Krijn: Binnen de geneeskunst gaat het vooral over dingen repareren, in leven houden. Zie je daar veranderingen?

Anne: “In de geneeskunde heerste lang het paradigma van levensverlengend werken en daar is nu wel veel meer openheid en flexibiliteit over. Wat is kwaliteit van leven? Wat vinden mensen zelf belangrijk? Dat is gelukkig veranderd in de afgelopen jaren. Het is in ons vak en de maatschappij als geheel goed je niet alleen door de technische kant te laten drijven. Dat mensen ook de andere kant ontwikkelen, inzicht, wijsheid en compassie en dat die niet ondergeschikt worden.”

Bekijk de video hier.