Waar mensen samenwerken ontstaat gedoe. In het boek ‘Stap uit powerplay’ beschrijft organisatiepsycholoog Jobbeke de Jong hoe teams verstrikt kunnen raken in onzichtbare machtsdynamieken en hoe ze zich daaruit kunnen bevrijden. Jobbeke: “Iedereen draagt de overlevingsstrategieën uit zijn jeugd met zich mee.”
Jobbeke gebruikt de term powerplay om onderling gedoe rond autoriteitskwesties te duiden. “Als mensen met elkaar interacteren, krijg je snel situaties waarin ze getriggerd worden tot allerlei automatische en vaak onbewuste reacties op macht en invloed. Niet alleen in hiërarchische werkverhoudingen, zoals tussen baas en werknemer, maar ook in meer gelijkwaardige relaties, bijvoorbeeld in de omgang met collega’s, vrienden of familie. Eigenlijk is powerplay een manier om een ordening aan te brengen in een groep. We hebben allemaal op jonge leeftijd strategieën ontwikkeld waarmee we ons in een sociale omgeving het best kunnen positioneren, bijvoorbeeld door ons te voegen, ergens tegenin te gaan of onszelf te verstoppen. Die reflexen nemen we mee in allerlei contexten als we volwassen zijn.”
Dat doen we volgens Jobbeke ook in groepsverband: “Ik chargeer, maar in elk team zit wel een zielepiet wiens cavia net is overleden en die daarom eerder naar huis moet, of een lastpak die er genoegen in schept om het te verpesten voor de rest. Het creëren van zo’n patiënt of zondebok kun je zien als een collectieve projectie. In plaats van te kijken naar onze eigen kwetsbaarheid of ondermijnende acties, richten we ons liever op iemand die het net iets zwaarder heeft of harder zeurt, voor wie we vervolgens met z’n allen kunnen gaan zorgen of op wie we kunnen afgeven.”
Wat moet je hier als manager mee?
“Ik zou eerst kijken of er überhaupt sprake is van een probleem. In negen van de tien gevallen roept powerplay hooguit wat irritatie op, waarna iedereen weer overgaat tot de orde van de dag. Maar als het onderling gesteggel bij wijze van spreken zoveel energie opslurpt dat urenlang vergaderen nog steeds geen beslissing oplevert, dan wordt het misschien tijd om er iets aan te doen. Het is verhelderend om hierbij uit te gaan van het systeemdenken. De standaardreactie bij powerplay is om op zoek te gaan naar een schuldige, in de persoon van een medewerker of misschien jezelf. Maar daarmee los je het probleem niet op, want het zit hem juist in de dynamiek van het systeem. Daarom zul je eerst moeten uitzoomen om te kijken hoe je als collectief dat probleem elke keer weer creëert en, zeker als je manager bent, hoe je hier onbedoeld aan bijdraagt.”
